You Are Here: Home » భవిత » విద్య » ముఖ్యమంత్రిని ఉన్నత న్యాయస్థానం అనర్హుడిగా ప్రకటిస్తే?

ముఖ్యమంత్రిని ఉన్నత న్యాయస్థానం అనర్హుడిగా ప్రకటిస్తే?

పాలిటీ-భారత రాజ్యాంగం

రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు
భారతదేశంలో కేంద్రప్రభుత్వ నీడలే రాష్ర్టప్రభుత్వాలు. కేంద్రంలో ఏర్పాటు చేసిన పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానాన్నే రాష్ట్రాల్లో అనుసరిస్తున్నారు. రాష్ర్ట రాజ్యాంగ అధిపతి గవర్నర్. ప్రభుత్వాధిపతి ముఖ్యమంత్రి. రాజ్యాంగ పరిషత్‌కు సలహాదారుగా పనిచేసిన బి.ఎన్. రావు గవర్నర్‌ను ఎన్నుకునే పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టాలని ప్రతిపాదించారు. గవర్నర్‌ను ఎన్నుకునే పద్ధతి అవసరం లేదని అంబేద్కర్ పేర్కొన్నారు. మన రాజ్యాంగ నిర్మాతలు గవర్నర్ విషయంలో అమెరికాలోని ఎన్నుకునే పద్ధతికి బదులుగా కెనడా పద్ధతి అంటే దేశాధిపతి నియమించే పద్ధతిని అనుసరించారు.

గవర్నర్:
గవర్నర్‌ను కేంద్రప్రభుత్వ సలహాను అనుసరించి రాష్ర్టపతి నియమిస్తారు. గవర్నర్ పదవీకాలాన్ని పొడిగించడం లేదా మధ్యలోనే రీకాల్ చేయడం, బదిలీ చేయడం రాష్ర్టపతి అంటే కేంద్రప్రభుత్వంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. గవర్నర్‌ను పదవి నుంచి తొలగించడంలో రాష్ట్రాలకు ఎలాంటి అధికారం లేదు. మదన్‌మోహన్ పూంఛీ కమిషన్ సూచనలు అమల్లోకి వస్తే రాష్ట్ర పతి మాదిరిగానే గవర్నర్‌ను కూడా అభిశంసనకు గురిచేయొచ్చు. శాసనసభలో 2/3 వంతు మెజారిటీ తీర్మానంతో పదవి నుంచి తొలగించొచ్చు. 154వ అధికరణ ప్రకారం రాష్ర్ట పాలనాధికారాలన్నీ గవర్నర్‌కే ఉన్నాయి.

163(1) అధికరణ ప్రకారం ముఖ్యమంత్రి అధ్యక్షతన ఉండే రాష్ర్ట మంత్రిమండలి సలహా, సహకారంతో గవర్నర్ పాలన నిర్వహిస్తారు. రామ్‌జవయాకపూర్ వర్సెస్ పంజాబ్ మధ్య జరిగిన వాజ్యంలో గవర్నర్, కేంద్రంలో రాష్ర్టపతి మాదిరిగానే నామమాత్ర అధికారిగా వ్యవహరిస్తారని, దీనికి కారణం మనదేశం పార్లమెంటరీ ప్రభుత్వ విధానాన్ని అనుసరించడమేనని సుప్రీంకోర్టు పేర్కొంది. ముఖ్యమంత్రి సిఫార్సుతో ఇతర మంత్రులను గవర్నర్ నియ మిస్తారు. రాష్ర్ట పబ్లిక్ సర్వీస్ కమిషన్ చైర్మన్, సభ్యులు; రాష్ర్ట ఎన్నికల కమిషన్, ఫైనాన్స్ కమిషన్, మానవహక్కుల కమిషన్, సమాచార చట్ట కమిషన్, లోకాయుక్తలను గవర్నర్ నియమిస్తారు. రాష్ట్రంలోని ప్రాంతీయ విశ్వవిద్యాలయాలకు చాన్సలర్‌గా పనిచేస్తారు. వైస్ చాన్సలర్‌లను నియమిస్తారు. ఈ నియామకాలన్నీ రాష్ర్ట మంత్రిమండలి సలహాను అనుసరించి ఉంటాయి.
గవర్నర్ విచక్షణాధికారాలు కలిగి ఉంటారు. రాష్ట్ర శాసనసభ ఎన్నికల్లో ఏ రాజకీయ పార్టీ సంపూర్ణ మెజార్టీ సాధించని సందర్భంలో ముఖ్యమంత్రి నియామకం, రాష్ట్ర శాసనసభలో అధికారంలో ఉన్న ప్రభుత్వం మెజార్టీని కోల్పోయినప్పుడు ఆ ప్రభుత్వాన్ని అధికారం నుంచి తొలగించడం, అదే విధంగా ప్రభుత్వం అధికారాన్ని కోల్పోయి నూతన ప్రభుత్వం ఏర్పడే పరిస్థితి లేనప్పుడు ఆ రాష్ర్ట ప్రభుత్వాన్ని రద్దుచేయడమే కాకుండా శాసన సభను కూడా రద్దుచేసే విచక్షణాధి కారాలు గవర్నర్‌కు ఉన్నాయి.

రాష్ట్రంలో రాజ్యాంగ యంత్రాంగం వైఫల్యం చెందినప్పుడు 356 అధికరణ అనుసరించి రాష్ర్టపతి పాలనకు కేంద్రానికి సిఫారసు చేస్తారు. రాష్ర్ట ప్రభుత్వంపై లేదా ఏ మంత్రిపైనైనా న్యాయ విచారణకు అనుమతించడం లాంటి విలక్షణాధికారాలు కూడా గవర్నర్‌కు ఉన్నాయి. 1967 తర్వాత మనదేశంలో గవర్నర్ వ్యవస్థ వివాదాస్పదమైంది.

క్రియాశీలక రాజకీయాల్లో పాల్గొనే వ్యక్తులను గవర్నర్లుగా నియమించడం, కేంద్రంలో అధికారంలో ఉన్న పార్టీకి చెందిన వ్యక్తులను ప్రతిపక్ష పార్టీలు అధికారంలో ఉన్న రాష్ట్రాల్లో గవర్నర్లుగా నియమించడం, వివాదాస్పద వ్యక్తులను నియమించడం దీనికి కారణాలు. 2002లో రాజ్యాంగ పునఃసమీక్ష కమిషన్ సిఫార్సుల ప్రకారం.. ప్రధానమంత్రి చైర్మన్‌గా, కేంద్ర హోంమంత్రి, లోక్‌సభ స్పీకర్, లోక్‌సభలో ప్రతిపక్ష నాయకుడు, ఆ రాష్ర్ట ముఖ్యమంత్రి, అవసరమైతే ఉపరాష్ర్టపతి సభ్యులుగా ఉండే కమిటీ సిఫార్సు చేసిన వ్యక్తులను గవర్నర్లుగా నియమించాలి.

మంత్రిమండలి:
రాష్ట్రాల్లో ఏర్పాటు చేసే మంత్రివర్గం విషయంలో సభ్యుల సంఖ్యపై నాటి రాజ్యాంగంలో ఎలాంటి ప్రస్తావనా లేదు. రాష్ట్ర శాసనసభ సభ్యుల సంఖ్యలో 10 శాతం సభ్యులకు మించకుండా మంత్రివర్గాన్ని ఏర్పాటు చేయాలని మొదటి పాలనా సంస్కరణల కమిషన్ సూచించింది. 91వ రాజ్యాంగ సవరణ ప్రకారం రాష్ట్ర మంత్రి మండలి సభ్యుల సంఖ్య మొత్తం సభ్యుల సంఖ్యలో 15 శాతం మించరాదు. కనీసం 12మంది సభ్యులకు తగ్గకుండా మంత్రి వర్గాన్ని ఏర్పాటు చేయాలి.

దేశంలో అధిక కాలం ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసిన వ్యక్తి జ్యోతిబసు. దేశంలో మొదటి కాంగ్రెసేతర రాష్ట్ర ప్రభుత్వాన్ని ఈఎంఎస్ నంబూద్రిపాద్ కేరళలో 1957లో ఏర్పాటు చేశారు. ఇది కమ్యూనిస్టు ప్రభుత్వం. సంకీర్ణ ప్రభుత్వాలకు 1967లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లో ఏర్పాటైన యునెటైడ్ ఫ్రంట్ శ్రీకారం చుట్టింది. 1989 ఎన్నికల తర్వాత దేశంలో ప్రాంతీయ పార్టీలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఏర్పాటు, జాతీయ రాజకీయాల్లో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నాయి.
ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఎన్.టి. రామారావు నాయకత్వంలో 1983లో తొలిసారిగా కాంగ్రేసేతర ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. దేశంలో తొలి మహిళా ముఖ్యమంత్రి సుచేతా కృపలాని. దేశంలో అత్యధిక కాలం మహిళా ముఖ్యమంత్రిగా పనిచేసినవారు షీలా దీక్షిత్. (ప్రస్తుతం ఢిల్లీ ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగుతున్నారు).

శాసనమండలి…
రాష్ర్ట శాసనసభ నిర్మాణం విషయంలో మన దేశంలో అన్ని రాష్ట్రాలు ఒకే పద్ధతిని అనుసరించడం లేదు. కేవలం 6 రాష్ట్రాలు.. ఆంధ్రప్రదేశ్, కర్ణాటక, మహారాష్ట్ర, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లు ద్విసభా విధానం అనుసరిస్తున్నాయి.

169 అధికరణ ప్రకారం రాష్ర్ట విధానసభ 2/3 వంతు మెజారిటీతో తీర్మానాన్ని ఆమోదిస్తే, సాధారణ మెజారిటీతో పార్లమెంటు ఆ తీర్మానాన్ని ఆమోదించి విధాన పరిషత్‌ను ఏర్పాటు చేయొచ్చు లేదా రద్దు చేయొచ్చు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 1958లో విధాన పరిషత్ ఏర్పాటు చేశారు. దీన్ని 1985లో రద్దుచేశారు. మళ్లీ 2007లో ఏర్పాటు చేశారు. రాష్ట్ర విధాన పరిషత్‌లో సభ్యుల సంఖ్య 90. వీరిని నైష్పత్తిక ప్రాతినిధ్యపద్ధతిలో ఎన్నుకుంటారు. రాజ్యసభతో పోల్చినప్పుడు విధాన పరిషత్‌కు ఎలాంటి ప్రాముఖ్యమూ లేదు.

హైకోర్టు:
రాష్ట్రాల్లో ఉన్నత న్యాయస్థానం హైకోర్టు. హైకోర్టును ఏర్పాటు చేసే అధికారం పార్లమెంట్ కే ఉంటుంది. హైకోర్టు న్యాయమూర్తులను రాష్ట్రపతి నియమిస్తారు. వీరి జీతభత్యాలను పార్లమెంటు నిర్ణయిస్తుంది. న్యాయమూర్తుల పదవీ విరమణ వయస్సు 62 ఏళ్లు. దీన్ని 65 ఏళ్లకు పెంచే బిల్లు పార్లమెంటు ఆమోద దశలో ఉంది. అసమర్థత, దుష్ర్పవర్తన వంటి కారణాలతో న్యాయమూర్తులను రాష్ర్టపతి తొలగించొచ్చు.

సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను తొలగించే పద్ధతిలోనే అంటే పార్లమెంటు 2/3 వంతు మెజారిటీతో తీర్మానం ఆమోదించాలి. రాజ్యాంగం హైకోర్టు అధికారాలపై విశ్లేషణాత్మక వివరణ ఇవ్వలేదు. రిట్ల జారీలో సుప్రీంకోర్టు కంటే హైకోర్టు పరిధి విస్తృతమైంది.

మాదిరి ప్రశ్నలు

1. హైకోర్టు న్యాయమూర్తుల స్వతంత్ర ప్రతిపత్తిని కాపాడడానికి వారి జీతభత్యాలు
ఏ నిధి నుంచి చెల్లిస్తారు?
1) కేంద్ర సంఘటిత 2) రాష్ర్ట సంఘటిత
3) కేంద్రం రాష్ట్రాలకు అందించే గ్రాంట్లు
4) రాష్ర్ట అగంతుక

2. గవర్నర్ జీత భత్యాల విషయంలో వాస్తవం
1) పార్లమెంట్ నిర్ణయిస్తుంది. రాష్ర్ట సంఘటిత నిధి నుంచి చెల్లిస్తారు.
2) రాష్ట్ర శాసనసభ నిర్ణయిస్తుంది. రాష్ట్ర సంఘటిత నిధి నుంచి చెల్లిస్తారు.
3) పార్లమెంట్ నిర్ణయిస్తుంది. కేంద్ర సంఘటిత నిధి నుంచి చెల్లిస్తారు.
4) రాష్ర్ట శాసనసభ నిర్ణయిస్తుంది. కేంద్ర సంఘటిత నిధి నుంచి చెల్లిస్తారు.

3. ముఖ్యమంత్రిని?
1) ఎన్నుకుంటారు 2) నియమిస్తారు
3) నామినేట్ చేస్తారు 4) ఏదీకాదు

4. రాష్ర్ట శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లును గవర్నర్ ఆమోదానికి పంపితే ఆయన పరిధిలో లేని అధికారం?
1) ఆ బిల్లుకు ఆమోదాన్ని తెలపడం
2) రాష్ర్టపతి ఆమోదానికి కేంద్రానికి పంపడం
3) బిల్లును తిరస్కరించడం
4) పునః పరిశీలనకు పంపడం

5. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం గవర్నర్ రెండు స్థితులను కలిగి ఉంటారు. అవి?
1) రాజ్యాంగపరమైన అధిపతి, వాస్తవిక అధికారి
2) రాజ్యాంగపరమైన పాలకుడు, కేంద్ర ప్రభుత్వ ప్రతినిధి
3) రాష్ట్రాధిపతి, ప్రభుత్వాధిపతి
4) కేంద్ర రాష్ర్ట కార్యనిర్వాహణ విభాగా ల్లో భాగస్వామి

6. ముఖ్యమంత్రిని అనర్హుడిగా ప్రకటిస్తూ ఉన్నత న్యాయ స్థానం తీర్పిస్తే?
1) ముఖ్యమంత్రి రాజీనామా చేయాలి
2) ముఖ్యమంత్రి పదవిలో కొనసాగు తారు
3) మంత్రిమండలి రద్దవుతుంది
4) పాలన గవర్నర్ నిర్వహిస్తారు.

7. కింది అంశాల్లో 90వ రాజ్యాంగ సవరణకు సంబంధించిన వాస్తవం?
1) బీహార్ రాష్ర్ట మంత్రిమండలిలో గిరి జన శాఖకు ప్రత్యేక మంత్రిని ఏర్పాటు చేయనవసరం లేదు.
2) మధ్యప్రదేశ్, చత్తీస్‌ఘడ్, ఒరిస్సా, జా ర్ఖండ్ రాష్ట్రాల మంత్రి వర్గాల్లో షెడ్యూ ల్ జాతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖను తప్పనిసరిగా ఏర్పాటు చేయాలి.
3) అస్సాం రాష్ట్ర శాసనసభకు షెడ్యూల్డ్ జాతుల అటానమస్ మండళ్ల నుంచి ప్రత్యేక స్థానాల్లో ప్రాతినిధ్యాన్ని కల్పించడం
4) పైవన్నీ

8. భారతదేశంలోని వివిధ రాష్ట్రాల శాసనసభల్లో కనిష్ట, గరిష్ట సభ్యుల సంఖ్య?
1) 60-500 2) 40-403
3) 32 -403 4) 30-500

9. గవర్నర్ నియమించే విశిష్ట వ్యక్తుల విషయంలో విధాన పరిషత్‌లో ఏ రంగానికి రాజ్యాంగం ప్రకారం ప్రాతినిధ్యం లేదు?
1) సాహిత్యం
2) సహకార ఉద్యమంలో అనుభవం
3) కళలు
4) సాంస్కృతిక రంగం

10. వీటిలో గవర్నర్‌కు సంబంధించి అవాస్తవం?

1) రాష్ర్ట శాసనసభ సమావేశంలో లేన ప్పుడు గవర్నర్ ఆర్డినెన్‌‌స జారీ చేస్తారు.
2) గవర్నర్ జారీచేసిన ఆర్డినెన్‌‌సలకు సాధారణ శాసనాలకున్నంత విలువ ఉంటుంది.
3) శాసనసభ సమావేశంలో ఉన్నా, లేకున్నా గవర్నర్ ఆర్డినెన్‌‌సలు జారీచేయొచ్చు.
4) పాలనా పరమైన అత్యవసరాలు ఏర్పడినప్పుడు గవర్నర్ కార్యనిర్వహణాపరమైన చర్యలు చేపట్టొచ్చు.

11. పదవీ విరమణ తర్వాత హైకోర్టు న్యాయమూర్తులు?
1) ఏ న్యాయస్థానంలోనూ న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టరాదు
2) ఏ న్యాయస్థానంలోనైనా న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టొచ్చు
3) సుప్రీంకోర్టులో తప్ప మరెక్కడా న్యా యవాద వృత్తి చేపట్టరాదు
4) తాను పనిచేసిన హైకోర్టులో తప్ప ఏ ఇతర హైకోర్టుల్లోనైనా న్యాయవాద వృత్తి చేపట్టొచ్చు.

12. భారతదేశంలో ఎన్ని రాష్ట్రాలకు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు ఇద్దరు చొప్పున మహిళా ముఖ్యమంత్రులు పనిచేశారు?
1) 3 2) 4 3) 2 4) 5

13. రాష్ర్ట విధానసభ సభ్యుల ఎన్నికకు సంబంధించిన వివాదాలను పరిష్కరించేవారు?
1) రాష్ర్ట ఎన్నికల సంఘం
2) కేంద్ర ఎన్నికల సంఘం
3) రాష్ట్ర గవర్నర్ 4) హైకోర్టు

14. వీటిలో గవర్నర్‌కు సంబంధించిన విచక్షణాధికారం కానిది?
1) రాష్ట్ర పరిస్థితులపై కేంద్రానికి నివేదికలు పంపడం
2) శాసనసభ ఆమోదించిన బిల్లులను రాష్ర్టపతి పరిశీలనకు పంపడం
3) రాష్ట్ర ప్రభుత్వంపై న్యాయ విచారణకు అనుమతించడం
4) ముఖ్యమంత్రి నియామకం

15. మన రాష్ట్రంలో విధాన పరిషత్ సభ్యులను ఎన్ని రకాలుగా ఎన్నుకుంటున్నారు/ఎంపిక చేస్తున్నారు?
1) 4 2) 5 3) 6 4) 3

16. గవర్నర్ ఐదేళ్ల వరకు పదవిలో కొనసాగుతారని రాజ్యాంగం పేర్కొంటోంది. అంటే దీని అర్థం?
1) గవర్నర్‌ను ఐదేళ్లకు మించి పదవిలో కొనసాగించే అవకాశం లేదు.
2) గవర్నర్ కచ్చితంగా ఐదేళ్ల వరకు పదవిలో కొనసాగించాలి.
3) గవర్నర్‌ను ఐదేళ్ల కంటే ముందు పదవి నుంచి తొలగించరాదు
4) ఏదీకాదు

17. రాష్ర్ట శాసనసభ సమావేశ నిర్వహణ విషయంలో కోరం అంటే?
1) శాసనసభ సభ్యుల సంఖ్యలో 1/10 వంతు
2) శాసనసభల సభ్యుల సంఖ్యను ఆధారం చేసుకొని నిర్ణయిస్తారు
3) శాసనసభ సభ్యుల సంఖ్యలో 1/10 వంతు లేదా 10 మంది సభ్యులు ఇందులో ఏది తక్కువైతే దాన్ని కోరంగా భావిస్తారు
4) రాష్ర్ట శాసనసభ సభ్యుల సంఖ్యలో 1/10 వంతు లేదా 10 మంది సభ్యులు ఇందులో ఏది ఎక్కువైతే దాన్నే పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.

18. రాష్ట్రాల్లో విధాన పరిషత్‌ల ఏర్పాటుకు సంబంధించిన వాస్తవం?
1) దీనికి సంబంధించి రాజ్యాంగం స్పష్టమైన ఆదేశాలను కలిగి ఉంది.
2) పార్లమెంటు ఇష్టాయిష్టాల పైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
3) రాష్ర్ట విధానసభ ఆమోదించే తీర్మానాన్ని అనుసరించి పార్లమెంటు విధాన పరిషత్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది
4) రాష్ర్ట మంత్రిమండలి ప్రత్యేక తీర్మానంతో కేంద్రప్రభుత్వం విధాన పరిషత్‌ను ఏర్పాటు చేస్తుంది.

19. విధాన పరిషత్ సభ్యుల సంఖ్య విషయంలో వాస్తవికమైన అంశం?
1) కనిష్టం 40 గరిష్టం 500
2) కనిష్టం 60 గరిష్టం 500
3) కనిష్టం 40 గరిష్టం విధానసభ సభ్యుల సంఖ్యలో 1/3 వంతుకు తగ్గకుండా ఏర్పాటు చేయాలి
4) కనిష్టం 40 గరిష్టం విధానసభ సభ్యుల సంఖ్యలో 1/3 వంతుకు మించకుండా ఏర్పాటు చేయాలి

సమాధానాలు: 1) 2; 2) 1; 3) 2; 4) 3; 5) 2; 6) 1; 7) 3; 8) 3; 9) 4; 10) 3; 11) 4; 12) 1; 13) 4; 14) 4; 15) 2; 16) 4; 17) 4; 18) 3; 19) 4

Clip to Evernote

Leave a Comment

Copy Protected by Chetans WP-Copyprotect.
Scroll to top